Czy można dziedziczyć środki z ZUS, OFE i PPK? Sprawdź, kto i w jakich sytuacjach ma do nich prawo

Wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy z jednej ważnej rzeczy: środki zgromadzone na emeryturę często nie przepadają po śmierci. Tak, dobrze czytasz. Jeżeli ktoś z Twoich bliskich miał konto w OFE, był zapisany do PPK albo po prostu przez lata odprowadzał składki do ZUS, to w wielu przypadkach część tych pieniędzy może być dziedziczona.

Ale tu nie ma jednego prostego schematu. Każdy z tych systemów – ZUS, OFE i PPK – działa inaczej. Dlatego w tym artykule krok po kroku wyjaśnię, co się dzieje z pieniędzmi po śmierci uczestnika systemu emerytalnego, kto może je odziedziczyć, i co trzeba zrobić, żeby je faktycznie otrzymać.

Różnice między ZUS, OFE i PPK – jak to właściwie działa?

Zanim przejdziemy do szczegółów, warto na spokojnie zrozumieć, że te trzy systemy – ZUS, OFE i PPK – działają na zupełnie innych zasadach, również jeśli chodzi o dziedziczenie.

W przypadku ZUS-u sytuacja jest nieco skomplikowana. Cały system ZUS opiera się na zasadzie tzw. umowy międzypokoleniowej – czyli nasze składki idą na bieżące wypłaty dla obecnych emerytów. To oznacza, że większości składek nie da się odziedziczyć. Ale jest wyjątek – subkonto ZUS, które powstało po reformach emerytalnych. Jeżeli ktoś miał takie subkonto (a większość osób urodzonych po 1968 roku je ma), to znajdujące się tam środki są dziedziczne.

Z kolei OFE, czyli Otwarty Fundusz Emerytalny, działa jak konto inwestycyjne. Wszystkie pieniądze zgromadzone w OFE są prywatne i podlegają dziedziczeniu. Co więcej, jeśli zmarły był w związku małżeńskim, to połowa tych środków trafia do współmałżonka (pod warunkiem wspólności majątkowej), a reszta – do osób wskazanych przez zmarłego albo do spadkobierców ustawowych, jeśli nikt nie został wskazany.

Jeśli chodzi o PPK, czyli Pracownicze Plany Kapitałowe – to system, który również umożliwia dziedziczenie całej zgromadzonej kwoty. I tutaj także połowa środków trafia do małżonka, a reszta do osób wskazanych przez uczestnika programu albo – w razie ich braku – do spadkobierców.

W skrócie:

– W ZUS-ie dziedziczymy tylko subkonto (jeśli ktoś je miał).

– W OFE dziedziczymy wszystko, ale połowę dostaje małżonek.

– W PPK dziedziczymy wszystko, a także obowiązuje podział 50/50 między małżonka a resztę osób wskazanych.

Każdy z tych systemów wymaga osobnego podejścia i osobnych procedur, ale warto wiedzieć, że dziedziczenie naprawdę jest możliwe – i wcale nie musi być aż tak skomplikowane, jak mogłoby się wydawać.

Co dzieje się ze składkami w ZUS-ie po śmierci?

Zacznijmy od najpopularniejszego systemu, czyli ZUS-u. Większość ludzi myśli, że wszystkie składki tam po prostu przepadają. To prawda… ale tylko częściowo.

ZUS działa jak system pokoleniowy – czyli dzisiejsi pracujący finansują dzisiejszych emerytów. To nie jest konto oszczędnościowe. Ale jest wyjątek: chodzi o tzw. subkonto w ZUS, które działa trochę inaczej.

Co można dziedziczyć?

Jeśli zmarły miał subkonto – a miał je prawie każdy urodzony po 1968 roku – to te środki są dziedziczne. Nie całość ZUS-u, tylko właśnie to subkonto.

Kto może dziedziczyć?

– Osoba wskazana za życia jako tzw. uposażony,

– albo – jeśli nikogo nie wskazano – spadkobiercy ustawowi, czyli np. dzieci, współmałżonek, rodzice itd.

Jak to wygląda w praktyce?

Po śmierci bliskiego trzeba zgłosić się do ZUS-u i złożyć odpowiedni wniosek. Jeżeli jesteś spadkobiercą, musisz też mieć postanowienie sądu o nabyciu spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.

Dziedziczenie środków z OFE

Tutaj sytuacja jest znacznie prostsza i bardziej „oszczędnościowa”. OFE to po prostu rachunek inwestycyjny, a więc wszystkie pieniądze, które tam się zgromadziły, mogą być dziedziczone.

Co dokładnie dziedziczymy?

Całość środków, które zostały na koncie OFE – niezależnie, czy ktoś tam miał 2 tysiące, czy 200 tysięcy złotych

Kto może je odziedziczyć?

– Połowę automatycznie dostaje współmałżonek, jeżeli obowiązywała wspólność majątkowa,

– reszta trafia do osoby lub osób, które zostały wskazane jako uposażone,

– a jeśli nie zostały wskazane – dziedziczy się zgodnie z kodeksem cywilnym, czyli przez spadkobierców.

Jak wygląda procedura?

Najpierw trzeba zgłosić śmierć członka OFE w odpowiednim funduszu (np. Aviva, Allianz, PKO BP, Nationale-Nederlanden). Następnie dostarczasz akt zgonu i dokumenty potwierdzające dziedziczenie. Środki mogą zostać wypłacone gotówką lub przelane na inne konto emerytalne – np. subkonto w ZUS lub konto IKE.

Dziedziczenie środków z PPK

Jeśli zmarły uczestniczył w PPK (czyli w tzw. Pracowniczych Planach Kapitałowych), to dobra wiadomość: środki tam zgromadzone również podlegają dziedziczeniu.

Co można odziedziczyć?

Całość środków zgromadzonych na koncie – zarówno tych, które wpłacał sam pracownik, jak i dopłat od pracodawcy i państwa.

Kto ma prawo do pieniędzy?

– Połowa trafia do współmałżonka,

– pozostała część do osób wskazanych jako uposażone,

– a jeśli nie zostały wskazane – środki wchodzą do masy spadkowej.

Co trzeba zrobić?

Zgłaszasz się do instytucji finansowej, która prowadziła PPK (np. TFI PZU, NN, PKO BP), informujesz o śmierci uczestnika, wypełniasz wniosek, dostarczasz potrzebne dokumenty. Jeżeli jesteś osobą uposażoną, nie musisz przechodzić przez postępowanie spadkowe – to duże ułatwienie.

Praktyczne wskazówki

Warto wcześniej wskazać osobę uposażoną – to przyspieszy i uprości cały proces. Nie musisz iść do notariusza – wystarczy, że zgłosisz to w swojej instytucji (ZUS, fundusz, TFI).

Aktualizuj dane! – jeśli się rozwiedziesz, umrze ktoś z rodziny albo zmienisz zdanie – warto to zgłosić.

Środki z OFE i PPK są zwolnione z podatku od spadków i darowizn, co oznacza, że pieniądze trafiają do Ciebie w całości.

Podsumowanie

Śmierć bliskiej osoby to zawsze trudny moment, ale warto wiedzieć, że część pieniędzy, które gromadziła przez lata, nie przepada. Dziedziczenie z PPK, OFE i ZUS-u (a dokładniej: z subkonta w ZUS) jest możliwe – trzeba tylko znać zasady.

Najważniejsze to:

✔ wiedzieć, w jakim systemie był zmarły,

✔ sprawdzić, czy wskazał osobę uposażoną,

✔ a potem podjąć odpowiednie kroki – najlepiej jak najszybciej, póki mamy dostęp do dokumentów.

To może być nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych, które realnie mogą pomóc rodzinie – więc nie warto z tego rezygnować tylko dlatego, że „ZUS wszystko zabiera”.

BONUS

A co z IKE i IKZE? One też podlegają dziedziczeniu!

Jeśli masz IKE (Indywidualne Konto Emerytalne) lub IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego) – mam dla Ciebie dobrą wiadomość: środki zgromadzone na tych kontach również podlegają dziedziczeniu.

To rozwiązania całkowicie dobrowolne, ale w pełni prywatne – i właśnie dlatego dziedziczenie wygląda tu o wiele prościej niż w przypadku ZUS-u. Co warto wiedzieć?

Kogo można wskazać?

Masz prawo samodzielnie wskazać osoby uposażone – nie muszą to być członkowie rodziny. Możesz wskazać przyjaciela, partnera, kogokolwiek – i w razie Twojej śmierci środki zostaną wypłacone bez konieczności prowadzenia postępowania spadkowego.

Co jeśli nikogo nie wskażesz?

Wtedy środki z IKE lub IKZE wchodzą do masy spadkowej, czyli podlegają dziedziczeniu na zasadach ogólnych – przez małżonka, dzieci, rodziców itd., zgodnie z kodeksem cywilnym.

Czy trzeba zapłacić podatek?

Tu ważna informacja:

– W przypadku IKE, środki są wypłacane bez podatku Belki (19%) – niezależnie od tego, kto je dziedziczy.

– W przypadku IKZE, dziedziczenie wiąże się z ryczałtowym podatkiem dochodowym w wysokości 10% – ale to i tak mniej niż podatek od spadków i darowizn czy podatek Belki.

Co trzeba zrobić?

W przypadku śmierci właściciela konta IKE/IKZE należy zgłosić się do instytucji finansowej prowadzącej konto, złożyć odpowiednie dokumenty (akt zgonu, ewentualnie postanowienie o nabyciu spadku), a następnie złożyć wniosek o wypłatę. Cały proces zazwyczaj przebiega dość sprawnie, o ile dokumenty są kompletne.

Źródła zewnętrzne:

1. https://www.pap.pl/aktualnosci/srodki-na-subkoncie-w-zus-podlegaja-dziedziczeniu-spadkobierca-nie-musi-byc-rodzina?utm_source=chatgpt.com

2. https://www.nn.pl/dla-ciebie/emerytura-i-finanse/ofe?utm_source=chatgpt.com

3. https://www.nn.pl/blog/posts/2020/dziedziczenie-w-PPK-jak-dziala.html?utm_source=chatgpt.com